Spiridon - Špiro Bocarić rođen je u Budvi 24. maja 1876. godine u trgovačkoj porodici, od oca Evanđela i majke Anđelike, rođene Raičević. Rano pokazuje sklonost prema slikarstvu, a prve pouke dobio je od dvanaest godina starijeg brata Anastasa, takođe slikara.
U toku 1894. godine pohađa u Veneciji Studio Scuola Disegno, da bi se sledeće 1895. godine upisao na Regio Instituto di Belle Arti.
Iz Venecije odlazi u Novi Sad, a zatim se 1896. godine pridružuje bratu Anastasu, koji je radio u Mostar a i Sarajevu.
U periodu 1897. do 1914.godine živi u Sarajevu, a potom u Banja Luci, gdje 1941. godine biva ubijen od strane ustaša.

Po dolasku u Mostar svojim djelovanjem ispunjavaju likovnu prazninu u kojoj se našla umjetnost u Bosni i Hercegovini u periodu prelaza od ikonopisnog ka modemom slikarstvu.
Dok se Anastas u Bosni zadržao kratko, Špiro je ostao do кrаја života. Vrijeme u kome nastaje umjetničko djelo Spiridona - Špira Bocarića je kraj XIX i početak XX vijeka, dakle, vrijeme kada se ubrzano gradila građanska kultura na prostoru na koji su braća Bocarić upravo stigla. Umjetničko sazrijevanje Špira Bocarića dostiglo je vrhunac u prvoj deceniji XX vijeka, kada je i uradio najznačajnije portrete u Sarajevu.

Mlad, obrazovan i boemskog raspoloženja, po svjedočenju njegovih savremenika, vrlo brzo stekao je široki krug poznanika i prijatelja. Za vrijeme boravka u Sarajevu naslikao je veliki broj portreta naručenih od strane tadašnjih velikodostojnika, kao i portrete svojih prijatelja.

http://www.montenegrina.net/images/likovna_umjetnost/spiro_bocaric/andja_umicevic.jpg
Anđa Umićević,
ulje na platnu

To je vrijeme kada se kod bogatih trgovaca i zanatlija, uglednih ljudi i crkvenih velikodostojnika, kao i njihovih žena, sve češće javlja potreba da svoj status potvrđuju i posjedovanjem portreta kako sopstvenih, tako i svojih predaka, jer tako „gledaju svoje djedove i bake u starinskim nošnjama, sebe u redengotima i svoje životne saputnike okićene teškim niskama bisera, zlatnim lancima sa satićima, dragim kamenjem u kosi, ušima, rukama, kao najljepši izraz svog društvenog ugleda" .

U Muzeju grada Sarajeva nalaze se zvanični portreti sarajevskih gradonačelnika (Mustaj-bega Fadilpašića i Nezira ef. Škaljića) i nekoliko portreta bogatih sarajevskih porodica koji se, s obzirom na umjetnički kvalitet, svrstavaju u red njegovih boljih radova. Njegovi portreti dabrobosanskih mitropolita Antima Grka, Nikolaja Mandića i Evgenija Letice, nalaze se u Sarajevu, u posjedu Srpske pravoslavne crkve.

U uspješnija ostvarenja Špira Bocarića ubraja se i portret dječaka Beluša Jungića, za koji istoričar umjetnosti Vida Husedžinović navodi da „svjetlost ovdje, kao ni na jednom drugom portretu, klizi preko čela, svjetluca na nosu i obrazu, da bi se u ružičasto - bjeličastoj igri završila na meko modelovanoj bradi. Ovako nekonvencionalan, slobodnog poteza, bio je još nekoliko puta, ali samo u detaljima.

http://www.montenegrina.net/images/likovna_umjetnost/spiro_bocaric/dvije_muslimanke.jpg
Dvije muslimanke u sokaku pred džamijom,
ulje na platnu

Špiro Bocarić je bio ne samo slikar, nego i publicista zainteresovan za proučavanje narodnog stvaralaštva. Zahvaljujući poznanstvu s Petrom Kočićem, upućen u njegove priče o Bosanskoj Krajini, iz Sarajeva je došao 1914. godine u Banja Luku, i tada i započinje Bocarićev „banjalučki period".
http://www.montenegrina.net/images/likovna_umjetnost/spiro_bocaric/petar_kocic.jpg
Petar Kočić,
ulje na drvetu

Danas se u vlasništvu Muzeja Republike Srpske nalazi zbirka od 57 njegovih slika, od kojih posebnu cjelinu i osobenost predstavljaju portreti bosansko - hercegovačkih ustanika, zatim portreti istaknutih građana Banja Luke, kao i niz slika sa motivima iz svakodnevnog života.

http://www.montenegrina.net/images/likovna_umjetnost/spiro_bocaric/djevojka_na_vrbasu.jpg
Djevojka na Vrbasu u Gornjem Šeheru,
ulje na platnu

Portreti koje je Bocarić radio po slikarskom postupku ne razlikuju se bitno. Portretisane ličnosti postavlja jednostavno u neodređeni prostor, što postiže neutralnom pozadinom. Ovakvo rješenje koristi kod najvećeg broja naslikanih portreta, pri čemu se izdvaja portret Petra Pecije Popovića, koji je prikazan u tročetvrtinskom stavu, zaustavljen u pokretu sa mačem u ruci, a u pozadini se vidi pejsaž, što slici daje naturalistički karakter.


Nizom pravih i kosih paralelnih poteza, on na specifičan način gradi volumen, a plastičnost postiže blagim kontrastima svijetlih i tamnih tonova, ili valerima. Poštovanje forme osjeća se na svim njegovim slikama, bez obzira da li se radi o portretima ili žanr motivima. Bocarić nije idealizovao portretisane ličnosti. Glavnu pažnju posvećuje psihološkim vrijednostima portretisane ličnosti, dok ga je raskošna materija i dekorativnost manje zanimala i privlačila.

http://www.montenegrina.net/images/likovna_umjetnost/spiro_bocaric/pred_imaretom.jpg
Pred imaretom,
ulje na platnu,
Portreti posvećeni istorijskim ličnostima, posebno ustaničkim vođama, predstavljaju značajan likovni izvor i dokument za proučavanje jedne epohe. Najveći broj ovih portreta nastao je za potrebe dekorisanja reprezentativne sale u zgradi novosagrađenog Doma kralja Petra Prvog Oslobodioca u Banja Luci, u kojoj je bio smješten i Muzej Vrbaske banovine.
U sobi posvećenoj Petru Mrkonjiću (kralju Petru), na prvoj postavci Muzeja, nalazila se velika istorijska kompozicija, kao i 23 slike vojvoda i vođa, hajduka i dobrotvora iz bosansko - hercegovačkog ustanka (1875 - 1878). Sam portret kralja Petra, kao primjer tipičnog vladarskog portreta, po formatu je reprezentativan. Kralj je naslikan u prirodnoj veličini, bez pompeznosti svojstvenoj ličnostima najvišeg ranga, sa atributima koji ukazuju na njegov društveni položaj. Portreti članova dinastije Karađorđevića godinama su bili anatemisani i nisu izlagani od 1941. do 1990. godine, kada su prvi put izloženi u Topoli, na izložbi „Karađorđevići u djelima likovnih umjetnika".


Špiro Bocarić je predstavljao i značajnu ličnost u društvenom životu Banja Luke i tadašnje Vrbaske banovine. Naime, Bosanska krajina 1929. godine postaje Vrbaska banovina, jedna od devet ravnopravnih upravnih jedinica Kraljevine Jugoslavije. Kada je naredne godine donesena odluka o osnivanju Muzeja Vrbaske banovine Špiro Bocarić postaje njegov prvi direktor. Sa mnogo volje, poleta i entuzijazma prihvata se kompletnog posla osnivanja i organizacije Muzeja. Za njegovo ime vezana je prva postavka i cjelokupna djelatnost Muzeja Vrbaske banovine, čiji je baštinik Muzej Republike Srpske.

Iz brojnih arhivskih dokumenata Muzeja Republike Srpske vidi se koliko je Bocarić svojim brojnim predavanjima privukao šire interesovanje javnosti, ukazujući na značaj nacionalne baštine i ulogu Muzeja Vrbaske banovine u tome. Prvi korak u sakupljanju muzejskih predmeta bio je dinamičan. Mnogi pojedinci poklanjali su razne vrijedne istorijske predmete, odjeću, vezove, oružje, oruđe i ostalo. Uporedo sa slikarstvom zanimao se za etnografiju, numizmatiku, paleontologiju, minerologiju, a posebno fotografiju. Njegove fotografije i danas predstavljaju dragocjeno svjedočanstvo o staroj bosanskoj arhitekturi i ljudskim likovima iz tog vremena, a uradio je i dokumentarni film „Gradovi i predjeli Vrbaske banovine".


Značajan doprinos proučavanju djela Špira Bocarića dale su Ljubica Mladenović (Građansko slikarstvo u Bosni i Hercegovini u XIX veku, Sarajevo 1982., katalog izložbe Portreti starih sarajevskih građana, 1968.), Vidosava Husedžinović i Ivanka Bilić (Monografija, Glas srpski, Banja Luka l977.).

Ova izložba predstavlja upravo nastavak rada na obradi i afirmaciji umjetničkog opusa Spiridona - Špira Bocarića, slikara i muzeologa, čije se slike čuvaju u muzejima i po brojnim privatnim kolekcijama.
Špiro Bocarić je bio i ostao prepoznatljiv po svom načinu slikanja. Tokom svoje pedesetogodišnje umjetničke djelatnosti Špiro Bocarić nije doživio neke veće stilske promjene. Na početku pripadnik akademskog realizma, a zatim pod uticajem italijanskog neoimpresioniste Đovanija Segantinija, prihvata tehniku divizionizma, koju srećemo u poslednjim slikama „sarajevskog" perioda, a glavna je odlika djela „banjalučkog" perioda.
Bocarić u svom stvaralačkom likovnom izrazu nije mnogo eksperimentisao i njegovo slikarstvo zaustavilo se na granici vjekova. Njegove slike, prije svega, imaju dokumentarni karakter likovnog bilježenja, koje danas upotpunjuju naša saznanja stečena iz pisanih dokumenata i memoarske građe. Ipak, veliki broj njegovih slika, zbog posebnosti likovnog izraza, predstavljaju umjetnička ostvarenja koja prevazilaze dokumentarnu vrijednost. I pored mnogih nedostataka, slikarstvo Špira Bocarića predstavlja nezaobilazan doprinos bosansko - hercegovačkoj likovnoj umjetnosti i čini njen integralnidio.
Slavka Mirosavljević

http://www.montenegrina.net/images/likovna_umjetnost/spiro_bocaric/kulenovic_kula.jpg

http://www.montenegrina.net/images/likovna_umjetnost/spiro_bocaric/marko_miljanov.jpg
Marko Miljanov,
ulje na platnu