Imajuci u vidu da se nasa drzava nezaustavljivo krece ka clanstvu u EU i da se nase drustvo pocinje transformisati na osnovama politickih, ekonomskih, kulturnih i politickih postulata ove nadnacionalne tvorevine, kao i da u retorici nase politicke scene dominira EU diskurs (povrsno za sad), zelio bih otvoriti jedan sticky topic na kojem bi se nasle kljucne info o nastanku EU, filozofiji ovog procesa, razvoju i funkcionisanju.

Za osnovu uzimam Prirucnik za Skolu evropskih integracija, pripremljen za ovaj kurs, koji se organizuje od strane par NVOa (CGO, CRNVO i EMiM)i FOSI. Pocinjem popodne :yes513:

Ovo je izvod iz predavanja prof. Serba Rastodera na Skoli Evropskih Integracija, s jeseni 2004, ako me sjecanje dobro sluzi.
(...)
Kad se iz sadašnje perspektive promatraju posljedice Drugog svjetskog rata, ima onih kojih misle da se Drugi svjetski rat faktički završio 1989. godine (rušenjem Berlinskog zida ), imajući na umu istorijski proces, odnosno proces dugog trajanja. Prema ovom mišljenju, 1989. godine su konačno poništeni rezultati
Drugog svjetskog rata i svijet se suočio sa novom logikom koegzistencije, bitno drugačijom od one koja je nastajala poslije Drugog svjetskog rata. Posljedice tog rata bile su katastrofalne za Evropu. Istina, ona se mnogo brže privredno oporavila, nego što su i najveći optimisti predviđali. Naravno, jedna od bitnih posljedica tog rata, i uopšte procesa, koji se primjećuje od kraja XIX vijeka, jeste da se jedan multipolarni svijet polako istorijski pretvarao u bipolarni. I tada će se on pretvoriti u dva sučeljena svijeta, od kojih je jedan bio iza gvozdene zavjese.Dakle, ako bi se ovako razmišljalo, a naglašavam da ovo nije neko tipično istorijsko razmišljanje, 1989. godina bi se mogla uzeti kao godina kad je rat konačno završen, sa stanovišta posljedica tog rata. S druge strane, ova godina je bitna, jer označava konačan slom komunističkih država, tj. Sovjetskog Saveza, a nešto kasnije (1992. godine) Evropa će operacionalizovati zajedničko tržište sa nekih 300 miliona stanovnika. Sve u svemu, kada se posmatra čitav XX vijek, uočava se dalekosežna promjena za Evropu - centri moći su se preselili izvan nje - u Vašington i Moskvu. Evropa će opstajati između njih i dijeliti sudbinu i karakter odnosa među velikim silama. Ona definitivno više nije bila centar svjetske moći. Uništila su ga dva svjetska rata, a poslije II postalo je jasno da su se polovi moći konačno izmjestili, prvi put u istoriji, izvan prostora Evrope.

(...)
Iz današnje perspektive, sa osnovanošću se možete zaključiti da je Staljinovo prekrajanje Istočne Evrope po sovjetskom modelu bila dvostruka istorijska greška sa stanovišta sovjetske spoljne politike. Prvo, takva politika nije donijela bezbjednost SSSR-u u apsolutnom smislu. I drugo - takva je politika ipak uzrokovala procese koji će ostatak Evrope podići iz mrtvih. To ne znači da privreda Evrope ne bi bila obnovljena, ali sigurno ne tako brzo. Činjenica je da se Zapadna Evropa objedinila u strahu od SSSR-a i komunizma. Taj strah je ubrzao procese i na kraju integrisao Zapadnu Evropu, posebno one njene dijelove koji su bili izazivači prethodonog rata. Tu prije svega mislim na Njemačku, jer je taj aspekt straha poslužio Njemcima da se ponovo vrate, i to vrlo brzo, u evropsku politiku.
(...)
Što se tiče ekonomskog razvoja, istorija Evrope je imala dva snažna podsticaja. Jedan je bila objektivna podijeljenost svijeta, koja je na neki način divergentno uticala na situaciju u Evropi, a drugi je ona konkretna, dogovorena i ovaploćena inicijativa oko objedinjavanja evropskih potencijala i stvaranja nečega što je evropski kontekst u političkom, ekonomskom, vojnom, kulturnom i svakom drugom smislu. Naravno, taj proces je poslije 1989. godine postao mnogo složeniji i komplikovanji zato što je došlo do, kako neki eksperti vole da kažu, desovjetizacije Evrope, tj. uključivanja velikog dijela kontinenta u evropske tokove.
(...)

Istočni dio kontinenta i danas ima dilemu vezanu za njegovo posmatranje kao jedinstvenog entiteta ili skupa pojedinačnih, nezavisnih država, povezanih zajedničkom ideologijom. Pri tome imam na umu da je sa stanovišta donošenja strateških državnih odluka zvanična vlast bila pod presudnim uticajem SSSR-a, odnosno sovjetskog ambasadora u tim zemljama. Prije svega mislim na one zemlje gdje je komunizam bio nepopularan (Poljska, Mađarska i Rumunija), preko onih gdje su komunisti bili nešto popularniji (Čehoslovačka, Bugarska), pa do onih gdje su vladali autohtoni komunistički režimi (SFRJ, Albanija) i koji će se izvući iz apsolutnog sovjetskog uticaja. Suština je u tome da je Zapadna Evropa poslije II svjetskog rata bila u procjepu između dva centra moći (Moskve i Vašingtona). Taj dio Evrope od 80-ih godina XIX vijeka je zavisio i od odnosa Francuske i Njemačke. Obično se uzima da se prekretnica u odnosima ove dvije zemlje desila 1948. godine, ali ne zato što je to označavalo neku značajnu promjenu u francuskoj politici prema Njemačkoj i obratno, jer je njima dugo vremena trebalo da shvate da više nijesu vodeće sile Evrope. U kontekstu tradicionalno dobrog odnosa anglosaksonskih
država Sjedinjenih Američkih Država i Velike Britanije i pojave novog partnera na istoku, SSSR-a, Francuzi nijesu naišli na podršku za neka dodatna ponižavanja Njemačke (to su uspjeli uraditi 1918), te su se Francuzi, ostavši usamljeni, morali okrenuti traganju za optimalnim okvirom za svoju prevaziđenu politiku (posebno ako se ima u vidu međuratni period). Kada su 1948. SAD i Velika Britanija, da bi spriječili SSSR da proširi svoj uticaj
16
na čitavu Njemačku, ujedinili svoje okupacione zone u Saveznu Republiku Njemačku - natjerali su Francuze da im se pridruže, i to nevoljno, jer su i takvoj Njemačkoj vidjeli obrise starog Bizmarkovog carstva - inaugurisana je politika koja će dovesti do potpune promjene odnosa i začetka evropskog konteksta razumijevanja politike.Pariski sporazum (1954) na neki način je bio nastavak približavanja Njemačke i Francuske, i proširivanja saradnje kroz formiranje Zajednice za ugalj i čelik. Tada je prvi put i predstavljena potpuno nova ideja u istoriji odnosa ove dvije države, a to je ideja o nekom začetku zajedničke odbrambrene politike, mada ona nikad do kraja neće biti realizovana. Ponajviše zbog interesa SAD.U okviru ovih novih evropskih interesa vratio bih se na jednu veoma interesantnu
ličnost - Šarla de Gola, koji će 1958. trijumfalno preuzeti kormilo Francuske. De Gol simbolizuje politiku koja je vođena između francuskog nacionalnog pragmatizma, kao relikta stare francuske imperijalne prošlosti i pokušaja da se Evropa otrgne od dominantne zavisnosti od SAD-a u odbrambenom
smislu. Taj degolizam, čija je pretpostavka bila politika pomirenja sa Njemačkom i međusobnog istinskog zajedništva, što bi trebalo da bude stožer moći kontinentalne Evrope, prevashodno je zavisio od sposobnosti same Evrope da se izbori za takvu ulogu. Tu su Njemaci izvanredno odigrali svoju ulogu potrebe povratka u međunarodne institucije i zvanične političke tokove moderne Evrope. U suštini, izvjesno je da je to približavanje bilo značajno za cijelu Evropu, ne samo u smislu stvaranju Evropske ekonomske zajednice, već posebno u smislu stvaranja jedinstvenog monetarnog sistema i osnivanja Savjeta Evrope, tj. operacionalizacije interesa vraćanja Evrope na pozicije moći prije 1939. godineU svakom slučaju, radi se o epohalnoj promjeni na političkoj mapi svijeta. I Evropska unija i proces njenog razvoja će u perspektivi prevashodno zavisiti od volje Evropljana da taj proces dovedu do kraja. Istorijski gledano, Evropa, kao najstariji kontinent u smislu globalne politike, svakako će još uvijek imati mnogo izvorišta bitnih civilizacijskih procesa, tako da će odnosi Evropljana sa ostatkom svijeta u nekoj perspektivi zavisiti od ukupnih globalnih kretanja. Gledajući iz ove perspektive, tu će se možda javiti najsloženije pitanje sličnih zajednica, a to je pitanje preraspodjele moći unutar same Evrope, koja se svodi na naizgled prozaičan nivo: ko i kako će donositi glavne odluke?

Dobro, nakon uvoda prof. Rastodera, malo cu i ja dodati nesto.

Naime, nakon haosa 1945, medju evropskim drzavama, u kontekstu vec objasnjenom u prethodnim postovima, dolazi do konsenzusa - da se to vise ne ponovi. Na evropskom tlu. Stoga i nukleus evropskih integrativnih procesa - Komisija za ugalj i celik - je napravljen upravo na tom osnovu, jer su ugalj i celik bili najznacajniji resursi ratne industrije tog doba. Iza toga, pocinju polako procesi ekonomskih integracija, koji ce biti praceni stvaranjem i regulatornog i institucionalnog okvira.

Jer staro pravilo politickih procesa, koje se najbolje ocitava na procesu ujedinjavanja Njemacke - jeste da ekonomske prethode politickim integracijama.
Ali o tome malo kasnije :)

Jedno zaista izvanredno predavanje prof. Popovica...

(...)
U tom smislu, najdublji koren, raison d’être i smisao evropskih integracija nije uopšte ekonomske prirode, već život sam po sebi. Naime, život evropskih naroda bio je ugrožen, ne samo u ekonomskom smislu, već u svojim temeljima - civilizaciji, kulturi, načinu života itd., te je zato, u jedno dubljem smislu, ta velika trauma, odnosna civilizatorska ideja da treba učiniti sve da se spreči ponavljanje takvih trauma. I sva moja kritika Evropskoj uniji upravo se svodi na činjenicu da su zaboravili ovaj svoj najdublji raison d’être i zbog preternog fokusa na ekonomski aspekt.Francuska i njemačka Unija za ugalj i čelik svakako jeste bila pametna ekonomska pragmatika, koja se dosetila da je antagonistički suprotstavljene Francuze i Nemce možda lakše ujediniti preko ekonomskih interesa (ugljem i čelikom), nego preko beskonačnih rasprava oko starih državnih i političkih sporova. Ali problem zaboravljanja svog najdubljeg raison d’être uporno će je terati da ponavlja stare greške, što je posebno bilo uočljivo na Balkanu 90-ih, i to upravo zbog loših pragmatizama i neefikasnog pokušaja rešavanja problema na ovim područjima, iako je slične probleme, kao što je saradnja u graničnim oblastima, bogata Evropa rešavala na mnogo drugačiji i kvalitetniji način.

Osvrt na istoriju Evropske unije završio bih jednim istraživanjem francuskog istoričara Fernana Brodela, koji bih ja nazvao naučnim otkrivanjem Evrope, i to upravo zasnovanim na “istoriji dugog trajanja”.Naime, Brodel je u okviru privredne istorije formirao duge statističke serije, za period od 150-450 godina. Uprkos početnih poteškoća vezanih za metodološke probleme, Brodel i njegovi saradnici uzeli su jedan ekonomski proizvod – cenu žita, kao najrašireniji privredni artikal u Evropi, i složenim metodološkim operacijama uspeli su formirati duge statističke serije za cenu žita, došavši do zapanjujućih rezultata, koji bi se mogli okarakterisati kao naučno otkrivanje Evrope. Naime, do tada nije postojao naučni dokaz kada je Evropa nastala kao ekonomski organizam, nego je početak funkcionisanja Evrope kao jedinstvenog ekonomskog prostora bio tretiran u više različitih teorija, u kojima je varirao između različitih datuma.Fernan Brodel je dokazao da je evropska ekonomija kao jedinstveni organizam postojala u poslednjih pola milenijuma, jer je dokazao da su cene žita od centralnih tačaka (centralna Francuska, središte najvažnijih srednjovekovnih vašara, glavnih centara ekonomske koncentracije) prema graničnim zonama Evrope povećavala po izrazitoj pravilnosti, zavisnoj od transportnih troškova, tj. cena je od jednog mjesta ka drugom bila uvećana samo za iznos transportnih troškova, što je značilo da je, uprokos svim mogućim (feudalnim, a kasnije i nacionalnim) granicama, jedinstveni ekonomski organizam formiran pre pola milenijuma i da je od tada funkcionisao svo vreme.

Imanuel Volerstin na svojoj internet prezentaciji objavljuje redovne komentre na aktuelne društveno-političke događaje, u kontekstu mobilizacije intelektualaca. Jedan od tih tekstova, “SAD i Evropa od 1945. do danas”, napisan maja 2004, za večerašnju temu je najbolji i ja ću ga interpretirati.

Evropska unija je veliki znak pitanja, više u pozitivnom smislu, tj. u smislu očekivanja i nade da, u odnosu na mrak koji je zahvatio njegovu zemlju (SAD, prim.aut :)), Evropska unija može dati neki pozitivan input rešavanju globalnih problema Isto tako, veliki znak pitanja znači i uočavanje nekih negativnih komponenti, jer prvenstveno Evropska unija i jeste toliko pozitivna u komparaciji sa jednim imperijalističkim, regresivnim i militarističkim društvom Bušove Amerike. On ima na umu dve vremenske dimenzije - geopolitičku i geostratešku.Geopolitičke dimenzija se tiče aktuelne međunarodne politike i vremena koje se obično u sociološkoj nauci zove kratki i srednji rok od 5 do 10 godina, a geostrategija je ona promena istorijskog sistema koja se meri dužim vremenskim rokovim od 50 do 100 godina. Na ta dva vremenska nivoa Volerstin govori o ovom znaku pitanja i kompleksnosti i kontradikcijama tog pitanja.Geopolitičko promišljanje problema je zasnovano na činjenici da je, za razliku od SAD koje su ušle u rat, na način na koji je poznat, ponašanje Evropske unije od početka drugog zalivskog rata mnogo odgovornije - imajući u vidu insistiranje na multilateralizmu, uz dosta hrabro i artikulisano suprotstavljanje unilateralizmu.

Druga komponenta je geostrategija i istorijska promena sistema. Tu je reč, pre svega, o jednom dubljem, strukturalnom problemu, polarizaciji globalnih razmera - o kojoj se mnogo manje govori, polarizaciji na bogate i siromašne, na Sever I Jug - pre svega u ekonomskom smislu, a onda, i s time u vezi i na osnovu svih ostalih sfera društvenog života. Zloupotreba problema terorizma, od strane bogatih i militaritičkih centara moći, jednom generalizacijom, služi u velikoj meri da u drugi plan potisnu agendu ekonomije, razvoja i siromaštva. Kao ilustracija tog potiskivanja može poslužiti i sledeće istraživanje: u poslednjih 150 godina trend polarizacije, tj. produbljivanja jaza između bogatih i siromašnih nacija, ne samo da je sve veći, nego se taj trend, matematički rečeno, eksponencijalno povećava, tj. ima zastrašujuće razmere. Taj strukturalni problem u međunarodnoj privredi i politici je glavna socijalna i politička bomba, time bomb koja svakog trenutka može razoriti ovu Zemlju. Teroristički napadi, upotreba atomskog oružja i sva strašna razaranja i zločini, samo su krajnja posledica jednog ovakvog zabrinjavajućeg stanja. Kapitalizam je inteligentan i adaptivan sistem, koji je u XX veku, u najrazvijenijim društvima Zapadne Evrope, SAD i Kanade, pogotovo u nordijskim zemljama, adaptacijom evoluirao i uspeo amortizovati unutrašnje polarizacije koje su pretile da razore te sisteme. Međutim, u međunarodnim razmerama, taj isti kapitalistički sistem i njegovi akteri ne pokazuje ni minimum inteligencije i adaptacije u pravcu smanjivanja jaza između razvijenog Severa i nerazvijenog Juga i kontrolisanja te glavne socijalne i političke bombe.

I. OSNOVNI POJMOVI PROCESA EVROPSKE INTEGRACIJE

Ono što je jedinstveno i što izdvaja model koji nudi Evropska unija (EU) - i po čemu se razlikuje od tipičnih međunarodnih organizacija (koje su prevashodno forumi za pregovaranje, čije organe čine predstavnici država članica, a odluke su neobavezujuće, najčešće preporuke) - jeste nadnacionalnost, tačnije nadnacionalna obilježja koja opredjeljuju funkcionisanje Unije. Pojam nadnacionalno (supranational), i njegovi sinonimi supranacionalno i naddržavno, u svom najosnovnijem značenju obilježava prostor preko, iznad i izvan države. Najčešće se u svakodnevnom jeziku za njega vezuje značenje vlasti koja je iznad vlasti nacionalne države. Pojam nadnacionalno se koristi kako bi se opisala vlast koja prevazilazi nacionalne granice, nacionalnu vlast i interese. Nadnacionalna organizacija ima više zakonodavnih ovlašćenja u odnosu prema državama članicama, nego što je to slučaj kod tipičnih međunarodnih organizacija. Ona je u stanju da svoje pravo učini direktno primjenjivim za državljane država članica, bez potrebe da u tom procesu dalje učestvuju države članice.

Nije jednostavno definisati šta je to nadnacionalnost, posebno zato što ovaj pojam nema sadržaj sam po sebi, već njegovu sadržinu čini i dopunjuje upravo primjer koji pruža djelovanje Evropske unije. Ovdje je riječ o, za tipične međunarodne organizacije, neuobičajenom sistemu institucija, zasnovanim na međunarodnim ugovorima i formiranim u oblastima koje prevazilaze okvire nacionalne države. Osnovna odrednica pojma nadnacionalno jeste da je to pravni koncept, i da se kao takav prije svega odnosi na pitanja suprematije i direktne primjenjivosti, koja je u slučaju nadnacionalnosti uvijek na strani organizacije, zajednice ili tijela, a ne nacionalne države/država. U odnosu na pitanje definisanja nadnacionalnosti mnogo je više pažnje posvećeno utvrđivanju odnosa ovog pojma sa državom, nego sa nacijom.

Termin nadnacionalna je prvi put upotrijebljen u Ugovoru o osnivanju Evropske zajednice za ugalj i čelik, i za sada je to jedini osnivački akt neke međunarodne organizacije koji definiše nadležnost nekih od svojih organa kao nadnacionalnu – ovaj ugovor kao nadnacionalnu definiše Visoku vlast (član 9 Ugovora o ECSC), a ova odrednica se gubi usvajanjem Sporazuma o spajanju organa Evropskih zajednica (1964. godine).
Ono što je u stvari nadnacionalno, a što nam pokazuje i ovaj primjer jesu nadležnosti i ovlašćenja organa organizacije. Nadnacionalna ovlašćenja organa međunarodne organizacije dopuštaju da ona donosi obavezujuće odluke ne samo za države članice, već i za njihova pravna i fizička lica, čime se u izvjesnom smislu krnje suverena prava tih država.

Pojava nadnacionalne nadležnosti međunarodnih organizacija izaziva niz pravnih problema.
Kao prvi, javlja se problem razgraničenja nadnancionalnih ovlašćenja organizacija od suverenih ovlašćenja država, onoga što država zadržava kao isključivo svoju nadležnost.
Drugi nivo problema javlja se kod pitanja međusobnog odnosa organa nadnacionalnih organizacija, a posebno kod definisanja obima ovlašćenja pojedinih organa.
Upravo na ova pitanja, od svog osnivanja do danas, pokušava da odgovori Evropska unija. Prenošenja nadležnosti, u slučaju organizacija s nadnacionalnim elementima, s država na organe organizacije, ograničenog su obima.

Međunarodnim organizacijama sa obilježjima nadnacionalnosti mogu biti smatrane organizacije koje posjeduju nezavisne organe u određenoj oblasti djelovanja i donose obavezujuće odluke ne samo za države članice, već i za njihova pravna i fizička lica. Tako definisane, organizacije ovoga tipa zapravo postoje samo u Evropi i nastaju u poslijeratnom periodu njenog razvoja.

Njihova pojava je uslovljena određenim ekonomskim, socijalnim i političkim razlozima, a nastale su kao načini rješavanja problema vezanih za brži ekonomski i politički razvoj.Koje probleme zapravo otvara nadnacionalnost? Na prvi pogled, čini se idealna situacija: države u doba globalizacije shvataju da postoje stvari koje je mnogo lakše, efikasnije i jevtinije riješiti na nadnacionalnom nivou.
Ipak, problemi postoje, prije svega u tome da se odredi nivo i obim nadležnosti, odnosno u kojim oblastima će država te nadležnosti prenijeti na međunarodnu organizaciju, u ovom slučaju na EU. To je zapravo priča o evropskim integracijama - jedan dio nadležnosti se prenosi na samom startu procesa integracije, a sve dalje je borba države i organa nadnacionalne organizacije (Evropskih zajednica, kasnije EU) za dalje širenje ili zadržavanje nadležnosti.
Druga vrsta problema jeste kako odrediti obim nadležnosti svakog od organa, kao i pitanje na koji način urediti međusobni odnos organa, tzv. “ravnotežu snaga’’ (balance of power).
Ova ravnoteža je bitna, jer organi u EU imaju obilježja različitih vrsta vlasti ili upravljanja. S jedne strane nalazi se Evropski savjet i Savjet ministara - apsolutno obilježje najvišeg političkog uticaja članica, gdje države preko svojih predstavnika imaju ključnu ulogu; s druge strane se nalazi Komisija, koju čine lica koja su izabrana u ličnom svojstvu i nijesu predstavnici države, već neka vrsta međunarodnih službenika i nezavisnih ličnosti; i s treće strane imate Evropski parlament - velika potreba za rješenjem problema demokratskog deficita uobličila je organ koji zapravo biraju građani država članica EU. U odnosima ova tri organa mora se uspostaviti ravnoteža. Drugi ključni pojam jeste pojam integracije.
On je nužno povezan s postojanjem nadnacionalnih struktura i zapravo podrazumijeva dogovor država članica da u određenom momentu izvrše prenos značajnih ovlašćenja upravo na te nadnacionalne strukture.

Integracija je obilježje prvog stuba EU i ona se ostvaruje kroz tri Zajednice: 1. Zajednicu za ugalj i čelik,
2. Evropsku zajednicu (nekada Evropsku ekonomsku zajednicu) i
3. Evropsku zajednicu za atomsku energiju (Euroatom).

Ključna karakteristika ove integracije je da se odluke donose u saradnji tri komunitarna organa, kroz model koji se naziva “komunitarni metod odlučivanja’’. U takvom modelu vrlo značajno mjesto ima Sud pravde, za koji mnogi misle da je najznačajnije obilježje nadnacionalnosti, jer je to poseban sud koji može da kontroliše legalnost donijetih odluka i da interveniše u ime fizičkih i pravnih lica - a to su nadležnosti koje drugi međunarodni sudovi nemaju.

Koje su to oblasti u kojima se ostvaruje integracija?

Prva i najvažnija oblast, jedan od osnovnih ciljeva procesa evropske integracije, jeste ekonomska i monetarna unija; druga, isto tako važna, jeste trgovinska politika, zatim politika konkurencije (standardi za konkurentnost na jedinstvenom tržištu), spoljno-trgovinski odnosi, transport, životna sredina i regonalne politike. Tu se, svakako, nalazi i poljoprivreda i socijalna politika, kao veoma specifične oblasti evropske integracije. Poljoprivredna politika počiva na subvencijama za poljoprivredne proizvođače, koje ublažavaju razliku između cijena poljoprivrednih proizvoda na svjetskom tržištu i tržištu EU. Ovo je veoma protekcionistička politika, koja je pod čestim udarima svjetske trgovinske politike, i zbog toga u stalnom procesu reformi. U slučaju socijalne politike, ona nije jedinstvena za sve države članice, ali svaka država mora da usklađuje svoju nacionalnu politiku s politikom EU i sa standardima koje usvaja Unija. Zapravo, ova dva primjera pokazuju da i u okviru oblasti integracije postoje razlike u stepenu nadležnosti organa Unije i načina uređivanja različitih politika EU.

Drugi i treći stub su tzv.’’stubovi saradnje’’. Drugi stub čini zajednička spoljna i bezbjednosna politika, a treći je stub policijske i pravosudne saradnje u krivičnim stvarima. Ovdje je djelovanje Unije i njenih organa ograničeno u najvećoj mogućoj mjeri – podsjeća na tipične međunarodne organizacije. Odluke koje se donose u stubovima saradnje usvaja Savjet ministara, rijetko na inicijativu Komisije i uz savjetodavnu ulogu Evropskog parlamenta: one su najčešće neobavezujuće, ukoliko ih članica izričito ne prihvati.

Proces evropske integracije je značajno utemeljen u ekonomiji, jer je EU kakvu danas poznajemo upravo prošla taj put od osnova procesa integrisanja do najvećeg mogućeg stepena ekonomske integracije država, a to je kreiranje ekonomske i monetarne unije.

Integracija kao proces prolazi kroz određene faze. Prvi korak integracije započinje kreiranjem zone slobodne trgovine između država članica, druga faza je carinska unija, zatim zajedničko ili jedinstveno tržište u EU, i faza u kojoj se danas nalazi EU – ekonomska i monetarna unija.

Prema ovom modelu, Uniji je ostala još samo jedna stepenica u kreiranju potpune političke i ekonomske zajednice, a to je politička unija. Tada bismo govorili o super-državi, Sjedinjenim evropskim državama i o ispunjenju sna eurofederalista o federaciji u Evropi po uzoru na SAD.
(...)
Evropskoj zajednici je trebalo četrdeset godina (1951-1992) da integriše svoje članice i objedini njihovo djelovanje u jedinstveno tržište. Što se ekonomske i monetarne unije tiče, ova najviša faza ekonomske integracije je i sama prošla kroz tri faze i konačno je postignuta 2002. godine (tada počinju da se koriste euro novčanice i euro kovanice), kada se stvara Euroland ili zemlje koje ulaze u sistem monetarne unije.

Za uključivanje države u Euroland moraju se ispuniti posebni kriterijumi, tzv. “kriterijumi konvergencije’’ ili kriterijumi iz Mastrihta, koji podrazumijevaju uravnotežen budžet, uravnoteženu inflaciju, kamatne stope itd.

Treće ključno pitanje jeste šta je Evropska unija – nova federacija, međunarodna organizacija ili nešto treće?
Ima nekih elemenata koji nekima služe kao argument da kažu: “Jeste, EU danas jeste federacija.”

Jedan od tih elemenata je nadređeno i direktno obavezujuće pravo - komunitarno pravo, kao poseban pravni poredak s kojim moraju biti u skladu nacionalni pravni poreci država članica, i koji obavezuje i fizička i pravna lica. Tu je i nezavisni Sud čije su presude konačne i obavezujuće, ne samo za države, nego opet i za fizička i pravna lica. Ima svoju birokratiju i sopstveni zakonodavni proces, kao i izvršni postupak. EU ima gotovo najznačajnija obilježja savremene federacije, međutim, nedostaje mnogo elemenata koji su potrebni da bi jedna politička tvorevina mogla da se smatra državom.

Prvi od tih elemenata je činjenica da ona nema svoja sredstva prinude - vojsku i policiju. Eurocorp i Eurojust, koji su nabliži ovoj vrsti organa, nijesu ni policijske snage niti pravosuđe, već su samo prisutni u koordinaciji rada nacionalnih policija.

Kao posljednji razlog zašto se EU ne može posmatrati kao država, i svakako najvažniji, jeste činjenica da vlade država još nijesu spremne da se do te mjere integrišu u super-državu.
Zbog toga se danas mnogo više govori o upravljanju u Evropskoj uniji nego o vladanju – i to o “upravljanju na više nivoa’’. Ovakav koncept podrazumijeva upravljačke strukture i proces donošenja i izvršavanja odluka, koji se ne završava samo na nadnacionalnom nivou, pa ni na državnom nivou, već podrazumijeva i regionalni ili subnacionalni nivo.

Danas je veoma teško dati preciznu definiciju šta je Evropska unija – nije je moguće uklopiti niti u jedan postojeći model, ali se ne može ostati samo na čuvenoj tvrdnji da je riječ o sui generis tvorevini. Prema našem mišljenju, EU je najbliža pojmu međunarodne organizacije sa preovlađujućim nadnacionalnim obilježjem. Nadnacionalna obilježja postoje i kod drugih međunarodnih organizacija: tako u okviru Ujedinjenih nacija, na primjer, Savjet bezbjednosti ima pravo da donosi obavezujuće odluke čak i za države nečlanice. Takve su odluke o uvođenju sankcija, koje moraju poštovati ne samo članice UN, već i sve treće države. Postoje tipične organizacije koje imaju takav pravosudni sistem pred kojim se mogu pojaviti fizička i pravna lica – tako u slučaju Savjeta Evrope postoji Evropski sud za ljudska prava. Pred ovim Sudom se mogu pojaviti sva lica koja se nalaze pod jurisdikcijom države koja je članica Savjeta Evrope i potpisnik Evropske konvencije, pod uslovom da se najprije iscrpu sva nacionalna pravna sredstva. Dakle, mnoge tipične međunarodne organizacije posjeduju po neko nadnacionalno obilježje, ali nema niti jedne koja kumulira sva ta nadnacionalna obilježja u sebi, kao što to ima EU. Ključna razlika između tih organizacija i EU kao organizacije sa preovlađujućim nadnacionalnim obilježjima nalazi se u organima Unije i njihovim nadležnostima i djelovanju. Najznačajniji organ je Savjet ministara. Kao što mu i samo ime kaže, čine ga ministri, koji se okupljaju u različitim sastavima, u zavisnosti od teme koja je na dnevnom redu. Tako imamo Savjet ministara poljoprivrede, spoljnih poslova, kulture itd. Savjet donosi odluke najčešće kvalifikovanom većinom (u II i III stubu jednoglasno) i te su odluke obavezujuće u oblasti integracije. Drugi ključni organ je Komisija, koja je nezavisna od uticaja država članica. Komisija ima 25 članova, i riječ je o osobama koje imaju državljanstvo neke od država članica, ali pošto su u ovaj organ izabrane od strane Evropskog parlamenta ne smiju da predstavljaju svoju državu. Ne smiju da traže, niti da dobijaju uputstva od bilo koje, a ponajmanje od svoje države – tako članovi Komisije zapravo štite interese same Unije. Ključna uloga Komisije, osim što je glavni čuvar ugovorne implementacije i samih ugovora, jeste da je glavni inicijator usvajanja odluka, ona pokreće i stavlja pitanja na dnevni red EU.

Treći organ je Evropski parlament. Parlament je predstavnik građana, naroda Evrope, običnih ljudi i kao takav učestvuje na ravnopravnim osnovama u donošenju odluka u Uniji. Dakle, postoje procedure u kojima Savjet, kao ključni organ koji donosi odluke, ne može da donese odluku ukoliko se s tim ne složi Parlament. Čine ga različiti broj predstavnika iz država članica, ali se oni u Parlamentu ne organizuju po nacionalnoj, već po političkoj pripadnosti i tako se stvaraju evropske političke grupacije. Dvije najznačajnije su Evropska narodna stranka i Evropski socijalisti, koje najčešće imaju većinu u Parlamentu. I naravno, moramo pomenuti Sud pravde EU, kao veoma značajan organ za zaštitu komunitarnog prava. Sud pravde je nezavisan organ i njegove odluke obavezuju države članice. Ovaj Sud ima velika ovlašćenja: ima ulogu ustavnog suda (kada pojašnjava prava i obaveze organa EU i odnosa država i EU), kontroliše zakonodavni proces u Uniji i vrši provjeru valjanosti donijetih odluka, djeluje kao administrativni sud (kada odgovara na žalbe fizičkih i pravnih lica u odnosu na mjere EU i rješava sporove sa službenicima), i kao građanski sud (kada odlučuje o eventualnoj naknadi štete nanijete fizičkim i pravnim licima), a može biti i arbitražni sud (jer postoji mogućnost da ugovorne strane predvide nadležnost ovog suda za svoje buduće sporove).